پژوهشگر خانواده و جمعیت با بیان اینکه خلأهای سیاستگذاری فرهنگی بسیاری در حوزه افزایش جمعیت و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت وجود دارد تاکید کرد: جوانی جمعیت نه یک آرزو که یک انتخاب هوشمندانه است.
سپهر کرمی روز دوشنبه در گفتوگو با خبرنگار گروه جامعه ایرنا درباره خلأهای سیاستگذاری فرهنگی در حوزه جوانی جمعیت اظهار کرد: دادههای مرکز آمار ایران نشان میدهد نرخ باروری کل کشور به ۱.۳۵ رسیده است، در حالی که برای جایگزینی نسلها حداقل به نرخ ۲.۱ نیاز داریم. این شکاف نشاندهنده آن است که صرف تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در سال ۱۴۰۰ و اصلاحیههای بعدی آن، بدون توجه به ابعاد فرهنگی و مسائل کمتر دیده شده، نمیتواند به تنهایی پاسخگوی چالش پیش رو باشد.
پژوهشگر خانواده و جمعیت ادامه داد: در قانون جوانی جمعیت، تنها یک ماده به موضوع فرهنگسازی اختصاص یافته و آن هم بهصورت کلی و بدون مکانیزم اجرایی مشخص بیان شده است؛ این موضوع یکی از نمونههای بارز غفلت از بُعد فرهنگی در سیاستگذاری است.
وی خاطر نشان کرد: یکی از بزرگترین خلأهای موجود، عدم همراستایی سیاستهای فرهنگی با اهداف جوانی جمعیت است. زمانی که در رسانه ملی و فضای عمومی، الگوی خانواده تکفرزند یا بدون فرزند بهعنوان سبک زندگی مدرن ترویج میشود، نمیتوان انتظار داشت که صرف پرداخت وام یا کمک هزینه، نگرشها را تغییر دهد.
به گفته کرمی، مطالعهای در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات انجام شد، نشان داد که ۷۳ درصد از محتوای سریالهای تلویزیونی پرمخاطب، خانوادههای تکفرزند یا بدون فرزند را به تصویر کشیدهاند و تنها ۱۲ درصد از آثار، خانوادههای سه فرزند و بیشتر را با تصویری مثبت نشان دادهاند.
فضای مجازی منبع ۸۰ درصد اطلاعات جوانان درباره فرزندآوری
پژوهشگر خانواده و جمعیت با اشاره به نقش فضای مجازی، اظهار کرد: بر اساس گزارش مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) در سال ۱۴۰۴، بیش از ۸۵ درصد از جوانان ۲۰ تا ۳۵ سال، بیش از ۴ ساعت در روز در فضای مجازی حضور دارند؛ در این فضا، محتواهای ضدفرزندآوری با عناوینی مانند «آزادی انتخاب»، «زندگی بدون دغدغه» و «مادر نشدن، انتخاب هوشمندانه» بهصورت گسترده تولید و پخش میشود.
این پژوهشگر خانواده و جمعیت تأکید کرد: در حالی که قانون جوانی جمعیت هیچ مکانیزم مشخصی برای مقابله یا تولید محتوای مثبت در فضای مجازی پیشبینی نکرده، آمارها نشان میدهد که جوانان ۸۰ درصد از اطلاعات خود درباره فرزندآوری و خانواده را از فضای مجازی کسب میکنند، نه از رسانه ملی یا مراکز مشاوره. این موضوع یک خلأ جدی است که نیازمند تدوین سیاستهای فرهنگی هدفمند، تولید محتوای جذاب و علمی و همکاری با اینفلوئنسرها و تولیدکنندگان محتوای مثبت است زیرا نمیتوان با رویکرد سنتی تبلیغاتی، در فضای مجازی موفق بود.
فقط ۳ درصد محتوای کتابهای درسی به موضع جمعیت اختصاص دارد
کرمی با بیان اینکه نظام آموزشی کشور نقش کلیدی در فرهنگسازی دارد، گفت: متأسفانه در کتب درسی و برنامههای آموزشی، موضوع خانواده، فرزندآوری و اهمیت آن برای جامعه بهصورت جدی و علمی مطرح نمیشود. بررسی محتوای کتب درسی دوره متوسطه نشان میدهد که کمتر از ۳ درصد از محتوا به موضوعات خانواده و جمعیت اختصاص دارد و آن هم عمدتاً در قالب مباحث زیستشناسی صرف، بدون توجه به ابعاد اجتماعی و فرهنگی است.
به گفته این پژوهشگر، در کشورهایی مانند فرانسه و ژاپن که با چالشهای مشابه جمعیتی مواجهاند، دورههای آموزش مهارتهای خانوادگی، والدینی و آمادگی برای زندگی مشترک از دوران دبیرستان آغاز میشود و بخشی از برنامه رسمی آموزشی است.